Bir hastayı muayene etmek çok az dil gerektirir: bir düzine emir, birkaç uyarı ve bir teşekkür. Dil bilgisi de aynı kadar kısadır ve Türkçe konuşan için tanıdıktır. Nazik emir, fiil kökü artı -ing‘dir (nafas oling, yoting, oching), tıpkı Türkçedeki nefes alın, yatın, açın gibi. Önüne -ma- koymak “yapmayın” der (qimirlamang), yine Türkçedeki kımıldamayın gibi.
Bu sayfa, Özbekistan’daki uluslararası ve MBBS öğrencileri için hazırlanan Tıp öğrencileri için Özbekçe rehberinin bir parçasıdır.
Muayeneden önceki sorular Özbekçe hasta öyküsü alma sayfasında, vücudun her bölümünün kelimeleri ise Özbekçe vücut bölümleri sayfasındadır.
Oturma, yatma ve giysiler
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| Oʻtiring. | ötiRİNG | Oturun. |
| Tik oʻtiring. | TİK ötiRİNG | Dik oturun. |
| Turing. | tuRİNG | Ayağa kalkın. |
| Yoting. | yoTİNG | Yatın. |
| Chalqancha yoting. | çalkanÇA yoTİNG | Sırtüstü yatın. |
| Yonboshlab yoting. | yonboşLAB yoTİNG | Yan yatın. |
| Yengingizni shimaring. | yengingizNİ şimaRİNG | Kolunuzu sıvayın. |
| Koʻylagingizni koʻtaring. | köylagingizNİ kötaRİNG | Gömleğinizi kaldırın. |
| Qoʻlingizni bering. | kölingizNİ beRİNG | Elinizi verin. |
| Boʻshashing. | böşaŞİNG | Gevşeyin. |
Nefes, ağız ve boğaz
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| Nafas oling. | naFAS oLİNG | Nefes alın. |
| Chuqur nafas oling. | çuKUR naFAS oLİNG | Derin nefes alın. |
| Nafas chiqaring. | naFAS çikaRİNG | Nefes verin. |
| Nafasingizni ushlab turing. | nafasingizNİ uşLAB tuRİNG | Nefesinizi tutun. |
| Yoʻtaling. | yötaLİNG | Öksürün. |
| Yana bir marta. | yaNA BİR marTA | Bir kez daha. |
| Ogʻzingizni oching. | oğzingizNİ oÇİNG | Ağzınızı açın. |
| Tilingizni koʻrsating. | tilingizNİ körsaTİNG | Dilinizi gösterin. |
| Tomogʻingizni koʻraman. | tomoğingizNİ köraMAN | Boğazınıza bakacağım. |
Ölçme, dokunma ve bitirme
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| Qon bosimingizni oʻlchayman. | KON bosimingizNİ ölçayMAN | Tansiyonunuzu (kan basıncınızı) ölçeceğim. |
| Haroratingizni oʻlchayman. | haroratingizNİ ölçayMAN | Ateşinizi ölçeceğim. |
| Qorningizni bosib koʻraman. | korningizNİ bosİB köraMAN | Karnınıza basarak bakacağım. |
| Shu yeringiz ogʻriyaptimi? | ŞU yerinGİZ oğriyaptiMİ | Burası ağrıyor mu? |
| Bossam ogʻriydimi? | bosSAM oğriydiMİ | Bastığımda ağrıyor mu? |
| Sal ogʻriydi. | SAL oğriyDİ | Biraz ağrıyacak. |
| Qimirlamang. | kimirlaMANG | Kımıldamayın. |
| Qoʻrqmang. | körkMANG | Korkmayın. |
| Xavotir olmang. | havoTİR olMANG | Endişelenmeyin. |
| Tugadi. | tugaDİ | Bitti. |
| Boʻldi, rahmat. | bölDİ, rahMAT | Hepsi bu, teşekkürler. |
| Sabringiz uchun rahmat. | sabrinGİZ uÇUN rahMAT | Sabrınız için teşekkürler. |
Nazik emirler: -ing ve -mang
İlk iki tablodaki fiillere bakın. Sözlük biçiminden -moq‘u atın (Türkçedeki -mak / -mek gibi bir mastar ekidir), yerine -ing ekleyin (kök ünlüyle bitiyorsa yalnızca -ng):
- nafas olmoq → nafas oling (nefes alın), oʻtirmoq → oʻtiring (oturun), yotmoq → yoting (yatın), ochmoq → oching (açın). Türkçede -ın / -in / -un / -ün diye değişen emir eki burada hep aynıdır: -ing.
- Uzun fiillerde de aynıdır: koʻrsatmoq → koʻrsating (gösterin), chiqarmoq → chiqaring (çıkarın, nefes verin), yoʻtalmoq → yoʻtaling (öksürün). Ünlüden sonra: qimirlamoq → qimirlang (kımıldayın). Vurgu -ing ekinin üzerine düşer.
- “Yapmayın” demek için kök ile ek arasına -ma- koyun; ek bu durumda hep -ng‘dir: qimirla-ma-ng (kımıldamayın), qoʻrq-ma-ng (korkmayın), xavotir ol-ma-ng (endişelenmeyin). Türkçedeki kımılda-ma-yın, kork-ma-yın ile aynı sıra: kök, olumsuzluk, emir eki. Vurgu -mang‘a kayar.
- Yapmak üzere olduğunuz şeyi bildirmek için fiili -aman (ünlüden sonra -yman) ile bitirin: koʻraman (bakacağım), oʻlchayman (ölçeceğim). Sondaki -man, “ben” ekidir.
Tansiyon ölçme
A: Assalomu alaykum. Oʻtiring, iltimos. Yengingizni shimaring.
Merhaba. Lütfen oturun. Kolunuzu sıvayın.
B: Xoʻp. Mana.
Peki. İşte.
A: Rahmat. Qon bosimingizni oʻlchayman. Boʻshashing, qimirlamang.
Teşekkürler. Tansiyonunuzu ölçeceğim. Gevşeyin, kımıldamayın.
B: Ogʻriydimi?
Acıtacak mı?
A: Yoʻq, qoʻrqmang. Sal siqadi, xolos.
Hayır, korkmayın. Sadece biraz sıkar.
B: Xoʻp.
Peki.
A: Tugadi. Sabringiz uchun rahmat.
Bitti. Sabrınız için teşekkürler.
Uzbekcha, bir hastaya net ve nazik talimatlar vermenize yardım etmek için, her kelimede ses ile birlikte geliştiriliyor. Başlangıçta dersler İngilizcedir ve Özbekçeyi ilk dilinizle karşılaştırır. Bekleme listesine katılın.