Bir çocuğu Taşkent’te bogʻcha’ya ya da maktab’a götürmek, her gün birkaç kısa konuşma demektir: kim alacak, saat kaçta, ödev ne, çocuk neden evde. Çoğunu tek bir dil bilgisi fikriyle yapabilirsiniz: üzerinde işlem yaptığınız kişiyi ya da şeyi işaretleyen -ni eki. Türkçe konuşan için bu da tanıdıktır: Türkçedeki belirtme hâli ekidir (çocuğu, ödevi), ve Türkçede olduğu gibi belirli nesneyi işaretler.
Bu sayfa, göçmenler ve aileler için hazırlanan Taşkent’te hayat için Özbekçe rehberinin bir parçasıdır.
Bogʻcha’da bırakma ve alma
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| Assalomu alaykum, men Lolaning onasiman. | assalomu aleyKUM, MEN lolaNİNG onasiMAN | Merhaba, ben Lola’nın annesiyim. |
| Bolani bogʻchaga olib keldim. | bolaNİ boğçaGA oLİB kelDİM | Çocuğu anaokuluna getirdim. |
| Tarbiyachi kim? | tarbiyaÇİ KİM | Bakıcı (tarbiyachi) kim? |
| Bogʻcha soat nechada ochiladi? | boğÇA soAT neçaDA oçilaDİ | Anaokulu saat kaçta açılıyor? |
| Soat nechagacha ishlaydi? | soAT neçagaÇA işlayDİ | Saat kaça kadar açık? |
| Bolani soat beshda olib ketaman. | bolaNİ soAT beşDA oLİB ketaMAN | Çocuğu saat beşte alırım. |
| Bolamni bugun buvisi olib ketadi. | bolamNİ buGUN buviSİ oLİB ketaDİ | Çocuğumu bugün büyükannesi alacak. |
| Bolani kim olib ketadi? | bolaNİ KİM oLİB ketaDİ | Çocuğu kim alacak? (bakıcının soracağı) |
| Kechikdim, uzr. | keçikDİM, UZR | Geciktim, kusura bakmayın. |
| Bola bugun yaxshi uxladimi? | boLA buGUN yahŞİ uhladiMİ | Çocuk bugün iyi uyudu mu? |
| Ovqat yedimi? | ovKAT yediMİ | Yemek yedi mi? |
| Bolamda allergiya bor. | bolamDA allergiYA BOR | Çocuğumda alerji var. |
| Telefon raqamim shu. | teleFON rakaMİM ŞU | Telefon numaram bu. |
| Ertagacha! | ertagaÇA | Yarına kadar, görüşürüz! |
Okulda (maktab)
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| Sinf rahbari kim? | SİNF rahbaRİ KİM | Sınıf öğretmeni kim? |
| Oʻgʻlim uchinchi sinfda oʻqiydi. | öğLİM uçinÇİ sinfDA ökiyDİ | Oğlum üçüncü sınıfta okuyor. |
| Qizim ikkinchi sinfda oʻqiydi. | kizİM ikkinÇİ sinfDA ökiyDİ | Kızım ikinci sınıfta okuyor. |
| Dars soat nechada boshlanadi? | DARS soAT neçaDA boşlanaDİ | Dersler saat kaçta başlıyor? |
| Dars qachon tugaydi? | DARS kaÇON tugayDİ | Dersler ne zaman bitiyor? |
| Dars jadvali qayerda? | DARS cadvaLİ kayerDA | Ders programı nerede? |
| Uy vazifasi nima? | UY vazifaSİ niMA | Ev ödevi ne? |
| Uy vazifasini birga qilamiz. | UY vazifasiNİ birGA kilaMİZ | Ev ödevini birlikte yapıyoruz. |
| Bu maktabda qaysi tillarda dars beriladi? | BU maktabDA kaySİ tillarDA DARS berilaDİ | Bu okulda hangi dillerde ders veriliyor? |
| Bolam hali oʻzbekcha bilmaydi. | boLAM haLİ özbekÇA bilmayDİ | Çocuğum henüz Özbekçe bilmiyor. |
| Qoʻshimcha yordam bormi? | köşimÇA yorDAM borMİ | Ek yardım var mı? |
| Oʻqituvchi bilan gaplashsam boʻladimi? | ökituvÇİ biLAN gaplaşSAM böladiMİ | Öğretmenle konuşabilir miyim? |
| Oʻqituvchini qachon koʻrsam boʻladi? | ökituvçiNİ kaÇON körSAM bölaDİ | Öğretmeni ne zaman görebilirim? |
Hasta günler ve veli toplantısı
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| Bolam bugun kasal. | boLAM buGUN kaSAL | Çocuğum bugün hasta. |
| Bolam bugun kelmaydi. | boLAM buGUN kelmayDİ | Çocuğum bugün gelmeyecek. |
| Isitmasi bor. | isitmaSİ BOR | Ateşi var. |
| Boshi ogʻriyapti. | boŞİ oğriyapTİ | Başı ağrıyor. |
| Qorni ogʻriyapti. | korNİ oğriyapTİ | Karnı ağrıyor. |
| Bolamni shifokorga olib bordim. | bolamNİ şifokorGA oLİB borDİM | Çocuğumu doktora götürdüm. |
| Ertaga kelsa boʻladimi? | ertaGA kelSA böladiMİ | Yarın gelebilir mi? |
| Bolamni ertaga olib kelaman. | bolamNİ ertaGA oLİB kelaMAN | Çocuğumu yarın getiririm. |
| Uy vazifasini yuborsangiz boʻladimi? | UY vazifasiNİ yuborsanGİZ böladiMİ | Ev ödevini gönderebilir misiniz? |
| Ota-onalar majlisi qachon? | ota-onaLAR macliSİ kaÇON | Veli toplantısı ne zaman? |
| Ota-onalar majlisiga kelaman. | ota-onaLAR maclisiGA kelaMAN | Veli toplantısına gelirim. |
| Xabar berganingiz uchun rahmat. | haBAR berganinGİZ uÇUN rahMAT | Haber verdiğiniz için teşekkürler. |
Çocuğu almak: -ni
Nesnesi olan cümlelere bakın: bolani, bolamni, uy vazifasini. -ni eki belirli bir nesneyi işaretler: eylemin üzerine düştüğü kişi ya da şey, aldığınız çocuk ya da yaptığınız ödev. Doğrudan kelimenin sonuna gelir ve fiil cümlenin sonundadır; Türkçedeki çocuğ-u alırım ile aynı sıra:
- Bolani olib ketaman. Çocuğu alırım. (bola + -ni)
- Bolamni ertaga olib kelaman. Çocuğumu yarın getiririm. (bolam, “çocuğum”, + -ni)
- Uy vazifasini birga qilamiz. Ev ödevini birlikte yapıyoruz. -ni her ekten sonra gelir: uy vazifasi (ev ödevi) + -ni; Türkçedeki ödev-i-ni gibi.
- Oʻqituvchini qachon koʻrsam boʻladi? Öğretmeni ne zaman görebilirim?
Soru kelimesi aynı kalıbı izler: Kim (kim) nesne olunca kimni olur (Türkçedeki kimi gibi), Kimni olib ketasiz? (kimi alacaksınız?) cümlesindeki gibi. Buradaki fiiller olib ketaman, olib kelaman ve qilamiz‘dir. “Buradan alıp götürmek” için olib ketaman, “buraya getirmek” için olib kelaman deyin; Türkçedeki alıp gitmek, alıp gelmek ile aynı kuruluş (olib = alıp). Türkçeden fark: Özbekçede -ni her zaman -ni kalır, ünlüden sonra -yi ya da -ı/-u/-ü olmaz.
Öğretmen hangi dili kullanacak?
Devlet okulları Özbekçe ve Rusça dahil başka dillerde eğitim verir ve öğrenciler, derslerinin dili ne olursa olsun, Özbekçeyi de devlet dili olarak öğrenir. Anaokulları da Özbekçe ve Rusça dahil başka dillerde eğitim verir; bu yüzden bogʻcha ya da maktab’a grubun ya da sınıfın hangi dili kullandığını sormakta yarar var. Bu maktabda qaysi tillarda dars beriladi? tam bunun içindir.
Küçük bir nezaket noktası: çocuklara büyüklere siz demeleri öğretilir, bu yüzden tarbiyachi ve oʻqituvchi ile de yukarıdaki cümlelerin hepsinde olduğu gibi siz ile konuşun. Takvim için bir tarih daha: 1 Ekim Öğretmenler ve Rehberler Günü’dür, çalışılmayan resmî bir tatildir; öğretmene Bayramingiz muborak! (bayramınız kutlu olsun) demek hoş bir davranıştır.
Bogʻcha’dan alma
A: Assalomu alaykum! Men Lolaning onasiman. Bolamni olib ketaman.
Merhaba! Ben Lola’nın annesiyim. Çocuğumu alıyorum.
B: Va alaykum assalom! Lola bugun yaxshi edi.
Merhaba! Lola bugün iyiydi.
A: Ovqat yedimi?
Yemek yedi mi?
B: Ha, yedi. Yaxshi uxladi.
Evet, yedi. İyi uyudu.
A: Rahmat sizga. Lolani ertaga buvisi olib keladi.
Teşekkürler. Lola’yı yarın büyükannesi getirecek.
B: Xoʻp, yaxshi. Ertagacha!
Tamam, iyi. Yarına kadar!
Uzbekcha, ailelerin ve yeni gelenlerin günlük okul ve anaokulu konuşmalarını güvenle yapmasına yardım etmek için geliştiriliyor. Başlangıçta dersler İngilizcedir ve Özbekçeyi ilk dilinizle karşılaştırır. Bekleme listesine katılın.