Ofis Özbekçesi nazik Özbekçedir. Herkese siz denir (Türkçedeki siz ile aynı kelime ve aynı saygı), herkese sabah bir selam verilir ve meşgul olmak, beklemek, bir şey göndermek hakkındaki aynı birkaç cümle her gün karşınıza çıkar.
Bu sayfa, tüm yolu sırasıyla anlatan Özbekçe nasıl öğrenilir rehberinin 3. adımıdır.
Bu sayfa, göçmenler ve aileler için hazırlanan Taşkent’te hayat için Özbekçe rehberinin bir parçasıdır.
Selamlaşma ve sohbet
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| Assalomu alaykum! | assalomu aleyKUM | Merhaba (herkese, her sabah) |
| Xayrli tong! | hayrLİ TONG | Günaydın! |
| Ishlar qalay? | işLAR kaLAY | İşler nasıl? |
| Yaxshi, rahmat. | yahŞİ, rahMAT | İyi, teşekkürler. |
| Charchamang! | çarçaMANG | “Yorulmayın!”, çalışan birine söylenir (Kolay gelsin!) |
| Bor boʻling! | BOR böLİNG | Sağ olun, var olun (charchamang cevabı) |
| Akmal aka | akMAL aKA | Akmal (yaşça büyük erkek iş arkadaşı, “Akmal abi” gibi) |
| Dilnoza opa | dilnoZA oPA | Dilnoza (yaşça büyük kadın iş arkadaşı, “Dilnoza abla” gibi) |
| Tushlikka chiqasizmi? | tuşlikKA çıkasizMİ | Öğle yemeğine çıkıyor musunuz? |
| Ertagacha! | ertagaÇA | Yarın görüşürüz! |
Toplantılar, işler ve yardım
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| Yigʻilish soat nechada? | yiğiLİŞ soAT neçaDA | Toplantı saat kaçta? |
| Hozir bandman. | hoZİR bandMAN | Şu an meşgulüm. |
| Bir daqiqa, iltimos. | bir dakıKA, iltiMOS | Bir dakika, lütfen. |
| Ishlayapman. | işlayapMAN | Üzerinde çalışıyorum. |
| Hozir yozyapman. | hoZİR yozyapMAN | Şimdi yazıyorum. |
| Javobingizni kutyapman. | javobingizNİ kutyapMAN | Cevabınızı bekliyorum. |
| Kechikyapman, kechirasiz. | keçikyapMAN, keçiraSİZ | Gecikiyorum, affedersiniz. |
| Hozir yuboraman. | hoZİR yuboraMAN | Hemen göndereceğim. |
| Menga yuboring, iltimos. | menGA yuboRİNG, iltiMOS | Bana gönderin, lütfen. |
| Yordam bera olasizmi? | yorDAM beRA olasizMİ | Yardım edebilir misiniz? |
| Kompyuterim ishlamayapti. | kompyuteRİM işlamayapTİ | Bilgisayarım çalışmıyor. |
| Tushunarli. | tuşunarLI | Anlaşıldı. |
| Kelishdik. | keliŞDİK | Anlaştık. |
| Katta rahmat, juda yordam berdingiz. | katTA rahMAT, juDA yorDAM berdinGİZ | Çok teşekkürler, gerçekten çok yardımcı oldunuz. |
Ishlar = işler, kech- = geç (kechikyapman, “geç kalıyorum, gecikiyorum”), javob = cevap, yordam = yardım, daqiqa = dakika, kutyapman = bekliyorum: ofis sözlüğü Türkçe konuşana büyük ölçüde tanıdık. Bir yanlış dost: hozir Özbekçede “şimdi” demektir, Türkçedeki hazır (“hazır olmak”) değildir.
Şu anda: -yap-
Türkçe çalışıyorum‘daki -yor- gibi, Özbekçe de “…yorum”u üç parçadan kurar: fiil, -yap- (şu anda oluyor) ve kendinizi tanıtma sayfasından bildiğiniz kişi eki -man (ben).
- ishla- (çalış-; iş ile aynı kök) + -yap- + -man = ishlayapman, çalışıyorum
- yoz- (yaz-) + -yap- + -man = yozyapman, yazıyorum
- kut- (bekle-) + -yap- + -man = kutyapman, bekliyorum
- kechik- (gecik-) + -yap- + -man = kechikyapman, geç kalıyorum
-man‘ı -siz ile değiştirin, karşınızdaki kişiden söz etmiş olursunuz: Nima qilyapsiz? (ne yapıyorsunuz?), Ishlayapsizmi? (çalışıyor musunuz?; -mi de Türkçedeki mi gibi sorudur, yalnız Özbekçede hep bu biçimde kalır, mı/mu/mü olmaz). O için ek -ti‘dir: Kompyuter ishlayapti, bilgisayar çalışıyor.
Bir şeyin olmadığını söylemek için -ma- eki -yap-‘tan önce gelir: ishla-ma-yap-ti, ishlamayapti, çalışmıyor. Türkçede de olumsuzluk eki zaman ekinden önce gelir (çalış-ma-yor).
Aynı tablodaki yuboraman (göndereceğim) ile karşılaştırın. İçinde -yap- yerine -a- vardır, bu da düz şimdiki/geniş zamandır: “gönderirim, göndereceğim”. Yozyapman şu anda oluyor; yozaman ise bir sözdür. Bir de bera olasizmi (yardım edebilir misiniz) var: fiil + -a + yardımcı fiil kuruluşu, Türkçedeki ver-e-bil-ir-siniz ile aynı fikir.
Hızlı Taşkent konuşmasında -yap- yerine -vot- da duyarsınız, örneğin ishlavotman. Anlamı aynıdır. Siz -yap- deyin ve yazın.
İş yerinde siz
Yakın olmadığınız her iş arkadaşına siz deyin, yaşça ya da kıdemce büyük olana ise her zaman. Büyük iş arkadaşlarına ad artı aka (ağabey) ya da opa (abla) ile seslenilir: Akmal aka, Dilnoza opa. Türkçedeki Akmal abi, Dilnoza abla gibi saygılıdır, laubali değildir ve yöneticiyle de işler.
Yapışık ekler Türkçedeki sırayla dizilir: javob-ingiz-ni (cevab-ınız-ı) kelimesi, kök + iyelik + belirtme hâli. Javobingizni kutyapman cümlesi kelimesi kelimesine “cevabınızı bekliyorum”dur.
Charchamang! insanları gülümseten ifadedir. Geç saate kadar çalışan bir iş arkadaşına, temizlik görevlisine ya da bilgisayarınızı az önce onaran kişiye söyleyin. Türkçedeki Kolay gelsin! ile aynı yerde kullanılır; karşılığı Bor boʻling! de kelimesi kelimesine var olundur (bor = var).
Uzbekcha, her dersi başlangıçta İngilizce olarak, ilk dilinizle karşılaştırarak ve her kelimeyi kök ve eklerine ayırarak açıklamak için geliştiriliyor; böylece ishlamayapman ishla + ma + yap + man diye okunur. Bekleme listesine katılın.