Büyükannenizin söylediklerini anlıyorsunuz ve ona onun dilinde cevap vermek istiyorsunuz, ama kelimeler gelmiyor. İyi haber şu: bir büyüğe söylemeniz gerekenlerin çoğu kısa ve nazik, ve tek bir kalıba uyuyor. Bu sayfanın tek dil bilgisi fikri siz‘dir: selamlarda ve sorularda “siz” eki, ve bir büyüğü sorarken saygı gösteren ekstra -lar. Türkçede büyükanne ve büyükbabaya sen diyen aileler çoktur; Özbekçede büyüklere siz denir. Dedem gelmişler demek gibi, saygı için çoğul kullanmak ise Türkçeden tanıdığınız bir şey.
Bu sayfa, Özbek diasporası ve yurt dışındaki aileler için hazırlanan Özbek kökenliler için Özbekçe rehberinin bir parçasıdır.
Bir büyüğü selamlamak ve hal hatır sormak
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| Assalomu alaykum, buvijon. | assalomu aleyKUM, buviCON | Merhaba, büyükanne. |
| Assalomu alaykum, bobojon. | assalomu aleyKUM, boboCON | Merhaba, büyükbaba. |
| Qalaysiz, buvijon? | kalaySİZ, buviCON | Nasılsınız, büyükanne? |
| Yaxshimisiz, bobojon? | yahşimiSİZ, boboCON | İyi misiniz, büyükbaba? |
| Sogʻligʻingiz qalay? | soğliğinGİZ kaLAY | Sağlığınız nasıl? |
| Yaxshi uxladingizmi? | yahŞİ uhladingizMİ | İyi uyudunuz mu? |
| Charchamadingizmi? | çarçamadingizMİ | Yorulmadınız mı? (ilgi dolu bir soru) |
| Ovqat yedingizmi? | ovKAT yedingizMİ | Yemek yediniz mi? |
| Dori ichdingizmi? | doRİ içdingizMİ | İlacınızı içtiniz mi? |
| Uyda hamma yaxshimi? | uyDA hamMA yahşiMİ | Evde herkes iyi mi? |
| Buvim qalaylar? | buVİM kalayLAR | Büyükannem nasıllar? (bir akrabaya sorarken) |
| Bobom nima qilyaptilar? | boBOM niMA kilyaptiLAR | Büyükbabam ne yapıyorlar? (bir akrabaya sorarken) |
Anlamak, yavaş konuşmak, kelime sormak
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| Tushunaman. | tuşunaMAN | Anlıyorum. |
| Tushunaman, lekin gapirishga qiynalaman. | tuşunaMAN, leKİN gapirişGA kiynalaMAN | Anlıyorum ama konuşmakta zorlanıyorum. |
| Tushunaman, lekin yaxshi gapira olmayman. | tuşunaMAN, leKİN yahŞİ gapira olmayMAN | Anlıyorum ama iyi konuşamıyorum. |
| Sekinroq gapiring, iltimos. | sekinROK gapiRİNG, iltiMOS | Lütfen daha yavaş konuşun. |
| Yana bir marta ayting, iltimos. | yaNA bir marTA ayTİNG, iltiMOS | Lütfen bir kez daha söyleyin. |
| Tushunmadim. | tuşunmaDİM | Anlamadım. |
| Bu nima degani? | BU niMA degaNİ | Bu ne demek? |
| Oʻzbekchasi nima? | özbekçaSİ niMA | Özbekçesi ne? |
| Buni oʻzbekcha qanday aytaman? | buNİ özbekÇA kanDAY aytaMAN | Bunu Özbekçe nasıl söylerim? |
| Menga bir soʻz oʻrgating. | menGA bir SÖZ örgaTİNG | Bana bir kelime öğretin lütfen. |
| Xato qilsam, toʻgʻrilang. | haTO kilSAM, töğriLANG | Hata yaparsam, düzeltin lütfen. |
Geçmiş, teşekkür, dua ve sevgi
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| Yoshligingiz haqida gapirib bering. | yoşliginGİZ hakiDA gapiRİB beRİNG | Lütfen bana gençliğinizi anlatın. |
| Yoshligingizda hayot qanday edi? | yoşligingizDA haYOT kanDAY eDİ | Gençliğinizde hayat nasıldı? |
| Bu rasmda kim bor? | bu rasmDA kim BOR | Bu fotoğrafta kim var? |
| Rahmat, buvijon. | rahMAT, buviCON | Teşekkürler, büyükanne. |
| Katta rahmat. | katTA rahMAT | Çok teşekkürler. |
| Duolaringiz uchun rahmat. | duolaringiz uÇUN rahMAT | Dualarınız için teşekkürler. |
| Baxtli boʻl, bolam. | bahtLİ BÖL, boLAM | Mutlu ol, evladım. (bir büyüğün size diyebileceği söz) |
| Sogʻ boʻl, bolam. | SOĞ BÖL, boLAM | Sağlıklı ol, evladım. (bir büyüğün size diyebileceği söz) |
| Omin. | oMİN | Amin. (bir dilekten ya da duadan sonra, ona katılmak için söylenir; yukarıdaki iki cümlenin cevabı) |
| Sizni yaxshi koʻraman. | sizNİ yahŞİ köraMAN | Sizi seviyorum. |
| Yana kelaman. | yaNA kelaMAN | Yine geleceğim. |
| Xayr, sogʻ boʻling. | HAYR, SOĞ böLİNG | Hoşça kalın, kendinize iyi bakın. |
Daha fazla dua ve her birinin ne zaman söylendiği evde duyduğunuz dualar sayfasında. Düz selamlar için Özbekçe nasılsınız sayfasına bakın. Dikkat: Özbekçe sogʻ boʻl “sağlıklı ol” demektir; Türkçedeki sağ ol gibi teşekkür değildir. Teşekkür için rahmat diyorsunuz.
Siz ve -lar ile saygı
Bir büyükle “siz” her zaman siz‘dir ve bütün cümle onu izler. Tablolardaki eklere bakın:
- Qalaysiz? Yaxshimisiz?: -siz, soru kelimesindeki saygılı “siz”dir. Türkçedeki nasıl-sınız ile aynı.
- Sogʻligʻingiz, yoshligingiz: -ingiz “sizin” demektir (ünlüden sonra -ngiz, buvingiz gibi). Geçmiş zamanlı bir soruda -ngiz olarak görünür: uxladingizmi, yedingizmi, ichdingizmi. Türkçedeki uyudunuz mu, yediniz mi, içtiniz mi ile aynı kuruluş: fiil, siz eki, sonra soru eki -mi.
- Buvim qalaylar? Bobom nima qilyaptilar?: başka birine büyükanne ya da büyükbabayı sorarken, saygı göstermek için sona -lar eklenir. Çoğul ekiyle aynıdır, burada tek kişi için kullanılır; Türkçedeki dedem nasıllar gibi.
- gapiring, ayting, oʻrgating, toʻgʻrilang: nazik rica eki -ing (ünlüden sonra -ng), fiili siz dediğiniz birine “lütfen …” yapar. Türkçedeki konuşun, söyleyin, öğretin, düzeltin gibi.
Büyükanne ve büyükbabanız size sen diyebilir (Qalaysan?), çünkü siz daha gençsiniz. Bu normaldir. Siz yine de onlara siz dersiniz.
Büyükanneyle telefonda
Nodir: Assalomu alaykum, buvijon. Qalaysiz?
Merhaba, büyükanne. Nasılsınız?
Buvi: Va alaykum assalom, bolam. Yaxshiman, rahmat. Sen qalaysan?
Merhaba, evladım. İyiyim, teşekkürler. Sen nasılsın?
Nodir: Yaxshiman. Tushunaman, lekin gapirishga qiynalaman.
İyiyim. Anlıyorum ama konuşmakta zorlanıyorum.
Buvi: Mayli, bolam. Oʻzbekcha gapir.
Olsun, evladım. Özbekçe konuş.
Nodir: Sizni yaxshi koʻraman, buvijon.
Sizi seviyorum, büyükanne.
Buvi: Baxtli boʻl, bolam.
Mutlu ol, evladım.
Nodir: Omin.
Amin.
Uzbekcha, büyükanne ve büyükbabanızla yalnızca anlamak için değil, konuşabilmeniz için geliştiriliyor. Başlangıçta dersler İngilizcedir ve Özbekçeyi ilk dilinizle karşılaştırır. Bekleme listesine katılın.