Söylemenin yolları
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı | Ne zaman |
|---|---|---|---|
| Yaxshimisiz? | yahşimiSİZ | İyi misiniz? | Nazik, varsayılan biçim. |
| Qalaysiz? | kalaySİZ | Nasılsınız? | Nazik, Taşkent'te çok yaygın. |
| Qalaysan? | kalaySAN | Nasılsın? | Samimi, bir arkadaşa ya da çocuğa. |
| Ishlar qalay? | işLAR kaLAY | İşler nasıl? | Normal bir takip sorusu. |
| Uydagilar yaxshimi? | uydagiLAR yahşiMİ | Evdekiler iyi mi? | Aileyi sormak, düzgün bir selamlaşmanın parçasıdır. |
| Yaxshimisan? | yahşimiSAN | İyi misin? (samimi) | Bir arkadaşa ya da çocuğa. |
| Ahvollar qalay? | ahvolLAR kaLAY | Nasıl gidiyor? | Samimi, doğal bir devam sorusu. |
Okunuş sütunu Türkçe yazımla yaklaşık okunuştur; büyük harfli hece vurguludur ve Özbekçede vurgu genellikle son hecededir. Üç ses Türkçede yoktur: x, “h” diye yazdık ama gırtlaktan çıkan hırıltılı bir sestir (Arapça خ gibi); q, “k” diye yazdık ama daha geriden, gırtlağa yakın söylenir; gʻ, “ğ” diye yazdık ama duyulur, gırtlaktan gelen bir sestir. Oʻ harfini “ö” diye yazdık; aslında ö ile o arası kapalı bir sestir. Düz o ise yuvarlak ve açıktır, a gibi okunmaz.
Kelimesi kelimesine anlamı
Yaxshi “iyi” demektir, -mi soruyu kurar, -siz nazik “siz” ekidir. Türkçedeki “iyi misiniz?” ile birebir aynı mantık; tek fark Özbekçede sorunun ayrı yazılmayıp kelimeye bitişik eklenmesidir.
Karşılık olarak ne denir
Yaxshi, rahmat (yahŞİ, rahMAT): “İyiyim, teşekkürler”. Karşı soru için Oʻzingiz-chi? ekleyin.
Gerçek bir konuşmada
- Komşu: Assalomu alaykum! Yaxshimisiz?
Merhaba! Nasılsınız? - Siz: Yaxshi, rahmat. Oʻzingiz-chi?
İyiyim, teşekkürler. Ya siz? - Komşu: Rahmat, yaxshi. Ishlar qalay?
Teşekkürler, iyiyim. İşler nasıl? - Siz: Yaxshi, rahmat.
İyi, teşekkürler. - Komşu: Uydagilar yaxshimi?
Evdekiler iyi mi? - Siz: Rahmat, hammasi yaxshi.
Teşekkürler, her şey yolunda.
Bilmekte fayda var
- Bu bir selamlaşma ritüelidir, gerçek bir soru değil: cevap her zaman bir çeşit “iyiyim, teşekkürler”dir.
- Arka arkaya iki üç tane gelir: siz, sağlığınız, aileniz ve işiniz hakkında. Her birine Yaxshi, rahmat diye cevap verin.
- Oʻzingiz-chi? (“ya siz?”) sorusu geri çevirmenin doğal yoludur.
- Selam ile soru çoğu zaman birlikte gelir: Assalomu alaykum, yaxshimisiz?
Sık yapılan hatalar
- Gerçekten gününüzü anlatarak cevap vermek. Bunu arkadaşlarınıza saklayın.
- İyi tanımadığınız bir yetişkine -san biçimlerini (Yaxshimisan? Qalaysan?) kullanmak. Türkçedeki sen/siz ayrımıyla aynı mantık: tanımadığınız biriyle siz kullanın.
Bu ifade, ücretsiz konuşma kılavuzundaki Özbekçe merhaba ne demek? Selam, günaydın, iyi akşamlar ve hoşça kal sayfasında, arkasındaki dil bilgisiyle birlikte yer alıyor.