Söylemenin yolları
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı | Ne zaman |
|---|---|---|---|
| Xayrli kech | hayrli KEÇ | İyi akşamlar | Nazik, herkese; yazıda, telefonda ve etkinliklerde doğal. |
| Assalomu alaykum | assalomu aleyKUM | Merhaba | İnsanların en çok söylediği; günün her saatinde. |
| Salom | saLOM | Selam | Arkadaşlar ve aile; akşam da. |
| Xayrli tun | hayrli TUN | İyi geceler | Sadece gece ayrılırken söylenir, asla selam olarak değil. |
Okunuş sütunu Türkçe yazımla yaklaşık okunuştur; büyük harfli hece vurguludur ve Özbekçede vurgu genellikle son hecededir. Üç ses Türkçede yoktur: x, “h” diye yazdık ama gırtlaktan çıkan hırıltılı bir sestir (Arapça خ gibi); q, “k” diye yazdık ama daha geriden, gırtlağa yakın söylenir; gʻ, “ğ” diye yazdık ama duyulur, gırtlaktan gelen bir sestir. Oʻ harfini “ö” diye yazdık; aslında ö ile o arası kapalı bir sestir. Düz o ise yuvarlak ve açıktır, a gibi okunmaz.
Kelimesi kelimesine anlamı
Kelimesi kelimesine “hayırlı akşam”. Xayrli, Türkçedeki “hayırlı” ile aynı Arapça kökten gelir.
Karşılık olarak ne denir
Xayrli kech (hayrli KEÇ): “İyi akşamlar”. Aynı selamı geri verirsiniz.
Gerçek bir konuşmada
- Ev sahibi: Xayrli kech! Xush kelibsiz.
İyi akşamlar! Hoş geldiniz. - Siz: Xayrli kech! Qalaysiz?
İyi akşamlar! Nasılsınız? - Ev sahibi: Yaxshi, rahmat. Kiring, choy ichamiz.
İyiyim, teşekkürler. Girin, çay içeceğiz. - Siz: Rahmat!
Teşekkürler!
Bilmekte fayda var
- Xayrli “hayırlı, uğurlu” demektir; aynı sıfat Xayrli tong, Xayrli kun, Xayrli kech ve Xayrli tun kalıplarını verir.
- Kech “geç” anlamına da gelir (Türkçedeki geç ile aynı kök): Darsga kech qoldim, “derse geç kaldım” demektir. Anlamı bağlam belli eder.
- Günün saatine göre selamlar konuşmada biraz kitabi durur; mesajlarda, e-postalarda ve anonslarda ise gayet doğaldır.
Sık yapılan hatalar
- Xayrli tun'u akşam selamı olarak kullanmak. Sadece gece ayrılırken söylenir.
- Kelimeyi h ile başlatmak. İlk harf x'tir; Türkçedeki h'den daha hırıltılı, gırtlaktan çıkan bir sestir (Almanca Bach ya da Arapça خ gibi). Okunuşta h yazdık ama gırtlaktan söyleyin.
Bu ifade, ücretsiz konuşma kılavuzundaki Özbekçe merhaba ne demek? Selam, günaydın, iyi akşamlar ve hoşça kal sayfasında, arkasındaki dil bilgisiyle birlikte yer alıyor.