Söylemenin yolları
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı | Ne zaman |
|---|---|---|---|
| Assalomu alaykum | assalomu aleyKUM | Merhaba | Nazik ve evrensel. Yabancılara, büyüklere, memurlara, esnafa böyle denir. |
| Salom | saLOM | Selam | Arkadaşlara, aileye, yaşıtlara, sizden küçüklere. |
| Xayrli kun | hayrli KUN | İyi günler | Nötr ve biraz resmî; e-postalarda ve telefonda yaygın. |
| Xush kelibsiz | huş kelibSİZ | Hoş geldiniz | Bir ev sahibinin ya da esnafın sizi karşılarken söylediği şey. |
| Assalomu alaykum, yaxshimisiz? | assalomu aleyKUM, yahşimiSİZ | Merhaba, nasılsınız? | Selam ve soru birlikte, nazik. |
| Salom, qalaysan? | saLOM, kalaySAN | Selam, nasılsın? | Samimi; arkadaşlarla ve yaşıtlarla. |
| Hammaga salom! | hammaGA saLOM | Herkese merhaba! | Samimi; arkadaş ya da iş arkadaşı grubuna. |
Okunuş sütunu Türkçe yazımla yaklaşık okunuştur; büyük harfli hece vurguludur ve Özbekçede vurgu genellikle son hecededir. Üç ses Türkçede yoktur: x, “h” diye yazdık ama gırtlaktan çıkan hırıltılı bir sestir (Arapça خ gibi); q, “k” diye yazdık ama daha geriden, gırtlağa yakın söylenir; gʻ, “ğ” diye yazdık ama duyulur, gırtlaktan gelen bir sestir. Oʻ harfini “ö” diye yazdık; aslında ö ile o arası kapalı bir sestir. Düz o ise yuvarlak ve açıktır, a gibi okunmaz.
Kelimesi kelimesine anlamı
Kelimesi kelimesine “size selam olsun”. Karşılığı olan Va alaykum assalom, “size de selam olsun” demektir.
Karşılık olarak ne denir
Va alaykum assalom (va aleykum assaLOM): “Size de selam olsun”. Sabit bir karşılıktır. Assalomu alaykum'a düz bir Salom ile cevap vermek kaba durur.
Gerçek bir konuşmada
- Siz: Assalomu alaykum!
Merhaba! - Satıcı: Va alaykum assalom! Xush kelibsiz.
Merhaba! Hoş geldiniz. - Siz: Rahmat. Yaxshimisiz?
Teşekkürler. Nasılsınız? - Satıcı: Yaxshi, rahmat. Oʻzingiz-chi?
İyiyim, teşekkürler. Ya siz? - Siz: Menga bitta non bering.
Bana bir ekmek verin. - Satıcı: Marhamat.
Buyurun.
Bilmekte fayda var
- Selamın kökeni Arapçadır, ama Özbekistan'da tamamen günlük ve sıradan bir selamlaşmadır: herkes herkese söyler.
- Erkekler genelde el sıkışır, çoğu zaman sol eli göğse koyarak. Bir kadının elini önce uzatmasını bekleyin; elinizi göğsünüze koyarak baş eğmek her zaman doğru olur.
- Selamlaşmanın ardından size, ailenize ve işinize dair birkaç “nasılsınız” sorusu gelir. Kısa cevap verin ve siz de sorun.
- Salom günün her saatinde, hem konuşmada hem mesajlarda kullanılır.
Sık yapılan hatalar
- Yaşça büyük birine ya da bir yetkiliye Salom demek. Kaba sayılmaz ama fazla samimi olur; Assalomu alaykum kullanın.
- Xayrli'deki x harfini düz bir h gibi okumak. Bu x, Türkçedeki h'den daha boğumlu, gırtlaktan çıkan bir sestir (Almanca Bach ya da Arapça خ gibi).
Bu ifade, ücretsiz konuşma kılavuzundaki Özbekçe merhaba ne demek? Selam, günaydın, iyi akşamlar ve hoşça kal sayfasında, arkasındaki dil bilgisiyle birlikte yer alıyor.