Söylemenin yolları
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı | Ne zaman |
|---|---|---|---|
| Xayrli tong | hayrli TONG | Günaydın | Yaklaşık on, on bire kadar. |
| Xayrli kun | hayrli KUN | İyi günler | Gündüz; telefonda ve yazışmalarda yaygın. |
| Xayrli kech | hayrli KEÇ | İyi akşamlar | Öğleden sonranın geç saatlerinden itibaren. |
| Assalomu alaykum | assalomu aleyKUM | Merhaba | İnsanların günün her saatinde asıl söylediği şey. |
Okunuş sütunu Türkçe yazımla yaklaşık okunuştur; büyük harfli hece vurguludur ve Özbekçede vurgu genellikle son hecededir. Üç ses Türkçede yoktur: x, “h” diye yazdık ama gırtlaktan çıkan hırıltılı bir sestir (Arapça خ gibi); q, “k” diye yazdık ama daha geriden, gırtlağa yakın söylenir; gʻ, “ğ” diye yazdık ama duyulur, gırtlaktan gelen bir sestir. Oʻ harfini “ö” diye yazdık; aslında ö ile o arası kapalı bir sestir. Düz o ise yuvarlak ve açıktır, a gibi okunmaz.
Kelimesi kelimesine anlamı
Kelimesi kelimesine “kutlu şafak”.
Karşılık olarak ne denir
Xayrli tong (hayrli TONG): “Günaydın”. Aynı selamı geri verirsiniz.
Gerçek bir konuşmada
- Siz: Xayrli tong! Yaxshi dam oldingizmi?
Günaydın! İyi dinlendiniz mi? - Ev sahibi: Xayrli tong! Rahmat, yaxshi. Choy ichasizmi?
Günaydın! Evet, teşekkürler, iyiyim. Çay içer misiniz?
Bilmekte fayda var
- Xayrli “iyi, kutlu” demektir; tong şafak, kun gün, kech akşam, tun gecedir. Tek bir sıfat, dört selam.
- Bu güne göre selamlar konuşmada biraz kitabi durur, ama mesajlarda ve e-postalarda son derece doğaldır.
- Yaxshi dam oldingizmi? (“iyi dinlendiniz mi?”) bir misafire ya da ev sahibine sorulan olağan sabah sorusudur.
Sık yapılan hatalar
- Kelimeyi hayrli diye yazmak. Kelime x ile başlar; bu Türkçedeki düz h değil, daha boğumlu, gırtlaktan çıkan bir sestir.
Bu ifade, ücretsiz konuşma kılavuzundaki Özbekçe selamlaşma ve vedalaşma sayfasında, arkasındaki dil bilgisiyle birlikte yer alıyor.