Söylemenin yolları
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı | Ne zaman |
|---|---|---|---|
| Xayrli kun | hayrli KUN | İyi günler | Nötr ve biraz resmî; telefonda ve yazıda yaygın. |
| Assalomu alaykum | assalomu aleyKUM | Merhaba | İnsanların gerçekte en çok söylediği; günün her saatinde. |
| Salom | saLOM | Selam | Arkadaşlar, aile, yaşıtınız olan iş arkadaşları. |
| Xayrli kech | hayrli KEÇ | İyi akşamlar | Gün biterken, öğleden sonranın geç saatlerinden itibaren. |
Okunuş sütunu Türkçe yazımla yaklaşık okunuştur; büyük harfli hece vurguludur ve Özbekçede vurgu genellikle son hecededir. Üç ses Türkçede yoktur: x, “h” diye yazdık ama gırtlaktan çıkan hırıltılı bir sestir (Arapça خ gibi); q, “k” diye yazdık ama daha geriden, gırtlağa yakın söylenir; gʻ, “ğ” diye yazdık ama duyulur, gırtlaktan gelen bir sestir. Oʻ harfini “ö” diye yazdık; aslında ö ile o arası kapalı bir sestir. Düz o ise yuvarlak ve açıktır, a gibi okunmaz.
Kelimesi kelimesine anlamı
Kelimesi kelimesine “hayırlı gün”.
Karşılık olarak ne denir
Xayrli kun (hayrli KUN): “İyi günler”. Aynı selamı geri verirsiniz. Assalomu alaykum'dan sonra cevap Va alaykum assalom'dur.
Gerçek bir konuşmada
- Siz: Xayrli kun! Rustam aka bilan gaplashsam boʻladimi?
İyi günler! Rustam aka ile görüşebilir miyim? - Resepsiyonist: Xayrli kun! Kechirasiz, Rustam aka hozir yigʻilishda.
İyi günler! Kusura bakmayın, Rustam aka şu an toplantıda. - Siz: Rahmat. Keyinroq qoʻngʻiroq qilaman.
Teşekkürler. Biraz sonra tekrar ararım. - Resepsiyonist: Xoʻp. Xayr.
Peki. Hoşça kalın.
Bilmekte fayda var
- Kun “gün” demektir (Türkçedeki gün ile aynı kelime), yani Xayrli kun kelimesi kelimesine “hayırlı gün”dür. Bütün gündüz için tek selamdır.
- İş telefonlarını ve e-postalarını açmak için çok uygundur, çünkü nazik ama kasıntı değildir. Arkadaşlar arasında Salom yeter.
- Erkek adının ardından aka, kadın adının ardından opa eklemek selamı daha nazik yapar: Rustam aka.
Sık yapılan hatalar
- Kelimeyi h ile başlatmak (hayrli kun). İlk harf x'tir; Türkçede olmayan, gırtlaktan çıkan hırıltılı h sesi (Almanca Bach gibi).
- Xayrli kun'u akşama kadar sürdürmek. Gün bitmeye başlayınca Xayrli kech'e geçin.
Bu ifade, ücretsiz konuşma kılavuzundaki Özbekçe merhaba ne demek? Selam, günaydın, iyi akşamlar ve hoşça kal sayfasında, arkasındaki dil bilgisiyle birlikte yer alıyor.