Söylemenin yolları
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı | Ne zaman |
|---|---|---|---|
| Tezroq tuzalib keting | tezROK tuzaLİB keTİNG | Geçmiş olsun, çabuk iyileşin | Nazik; varsayılan söyleyiş. |
| Tezroq tuzalib ket | tezROK tuzaLİB KET | Geçmiş olsun, çabuk iyileş | Samimi; arkadaşa, kardeşe ya da çocuğa. |
| Sogʻayib keting | soğaYİB keTİNG | İyileşin | Aynı anlam, iyileşmek için öteki fiille: sogʻaymoq. |
| Xudo xohlasa, tez tuzalib ketasiz | huDO hohlaSA, tez tuzaLİB ketaSİZ | İnşallah çabuk iyileşirsiniz | Moral veren bir söyleyiş; Xudo xohlasa, “Allah dilerse”, günlük bir kalıptır. |
| Sogʻ boʻling | SOĞ bölİNG | Sağlıklı olun | Yalnız hasta biri için değil, genel bir sağlık dileği; sogʻ, Türkçedeki sağ ile aynı kökten gelir. |
Okunuş sütunu Türkçe yazımla yaklaşık okunuştur; büyük harfli hece vurguludur ve Özbekçede vurgu genellikle son hecededir. Üç ses Türkçede yoktur: x, “h” diye yazdık ama gırtlaktan çıkan hırıltılı bir sestir (Arapça خ gibi); q, “k” diye yazdık ama daha geriden, gırtlağa yakın söylenir; gʻ, “ğ” diye yazdık ama duyulur, gırtlaktan gelen bir sestir. Oʻ harfini “ö” diye yazdık; aslında ö ile o arası kapalı bir sestir. Düz o ise yuvarlak ve açıktır, a gibi okunmaz.
Kelimesi kelimesine anlamı
Daha çabuk iyileşip gidin. Tez “çabuk”, -roq “daha” ekidir, tuzalmoq “iyileşmek”, keting ise fiilden sonra yardımcı olarak gelen nazik “gidin”dir.
Karşılık olarak ne denir
Rahmat, aytganingiz kelsin (rahMAT, aytganinGİZ kelSİN): “Teşekkürler, dediğiniz olsun”. İyi bir dilek için olağan cevap.
Gerçek bir konuşmada
- Siz: Eshitdim, kasal boʻlibsiz. Tezroq tuzalib keting.
Duydum, hastalanmışsınız. Geçmiş olsun. - İş arkadaşı: Rahmat, aytganingiz kelsin. Ikki-uch kundan keyin ishga chiqaman.
Teşekkürler, dediğiniz olsun. İki üç güne işe dönerim. - Siz: Shoshilmang, yaxshilab davolaning.
Acele etmeyin, iyice tedavi olun. - İş arkadaşı: Katta rahmat!
Çok teşekkürler!
Bilmekte fayda var
- Tezroq, tez (çabuk) + -roq (daha) demektir: “daha çabuk”. Dileğe “geçmiş olsun” anlamını bu kelime verir; düz Tuzalib keting yalnız “iyileşin”dir.
- Tuzalmoq ve sogʻaymoq ikisi de “hastalıktan iyileşmek” demektir. Kasal “hasta”dır, Kasal boʻlibsiz de “hastalanmışsınız”.
- Her iyi dilekte cevap Aytganingiz kelsin'dir, “söylediğiniz gerçek olsun”; doğum günlerinde ve sınavlarda da böyle.
Sık yapılan hatalar
- Yaşça büyük biriyle, patronla ya da yabancıyla samimi Tezroq tuzalib ket demek. Nazik -ing ekini koruyun.
- Sogʻayib'i ʻ işaretini koymadan yazmak. Doğru harf gʻ'dir, düz g ile aynı değil, ğ'ye yakın bir sestir.
Bu ifade, ücretsiz konuşma kılavuzundaki Doktor ve eczane için Özbekçe ifadeler sayfasında, arkasındaki dil bilgisiyle birlikte yer alıyor.