Söylemenin yolları
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı | Ne zaman |
|---|---|---|---|
| Chapga | çapGA | Sola | Yön: -ga Türkçedeki -e/-a gibi “-e” demektir. |
| Oʻngga | öngGA | Sağa | Oʻng + -ga iki g ile yazılır. |
| Toʻgʻriga | töğriGA | Dosdoğru, ileri | Toʻgʻri tek başına “doğru, yanlış olmayan” anlamına da gelir. |
| Oʻng tomonda | ÖNG tomonDA | Sağ tarafta | Yer, hareket değil: -da “-de/-da” demektir. Chap tomonda “sol tarafta”dır. |
| Shu yerda toʻxtang | şu yerDA töhTANG | Burada durun | Nazik, taksi şoförüne; -ng nazik ektir. |
Okunuş sütunu Türkçe yazımla yaklaşık okunuştur; büyük harfli hece vurguludur ve Özbekçede vurgu genellikle son hecededir. Üç ses Türkçede yoktur: x, “h” diye yazdık ama gırtlaktan çıkan hırıltılı bir sestir (Arapça خ gibi); q, “k” diye yazdık ama daha geriden, gırtlağa yakın söylenir; gʻ, “ğ” diye yazdık ama duyulur, gırtlaktan gelen bir sestir. Oʻ harfini “ö” diye yazdık; aslında ö ile o arası kapalı bir sestir. Düz o ise yuvarlak ve açıktır, a gibi okunmaz.
Kelimesi kelimesine anlamı
Kelimesi kelimesine “sola, sağa, doğruya”.
Gerçek bir konuşmada
- Siz: Kechirasiz, bank qayerda?
Affedersiniz, banka nerede? - Yoldan geçen: Toʻgʻriga, keyin oʻngga.
Doğru gidin, sonra sağa. - Siz: Uzoqmi?
Uzak mı? - Yoldan geçen: Yoʻq, yaqin. Oʻng tomonda.
Hayır, yakın. Sağ tarafta.
Bilmekte fayda var
- Yönler -ga alır: chap → chapga, oʻng → oʻngga, toʻgʻri → toʻgʻriga. Türkçedeki yönelme hâli (-e/-a) ile aynı iş; yalnız Özbekçe ünlü uyumunu büyük ölçüde kaybettiği için ek hep aynı kalır. Cevaplar zincir hâlinde gelir: toʻgʻriga, keyin chapga, “doğru, sonra sola”.
- Toʻxtang nazik “durun”dur: toʻxta- ve nazik -ng. Daha da yumuşatmak için iltimos ekleyin: Shu yerda toʻxtang, iltimos.
- Chap ve oʻng vücudun taraflarını da adlandırır: chap qoʻl sol el, oʻng qoʻl sağ eldir.
Sık yapılan hatalar
- oʻnga diye tek g ile yazmak. Ek -ga'dır, yani oʻng + ga oʻngga olur.
- “Sola” demek isterken tek başına Chap demek. Hareket için -ga ekleyin: chapga.
Bu ifade, ücretsiz konuşma kılavuzundaki Taksi ve yol tarifi için Özbekçe ifadeler sayfasında, arkasındaki dil bilgisiyle birlikte yer alıyor.