Söylemenin yolları
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı | Ne zaman |
|---|---|---|---|
| Iltimos | iltiMOS | Lütfen (rica ederken) | Cümlenin sonuna ya da başına gelir: Choy, iltimos. |
| Marhamat | marhaMAT | Buyurun / rica ederim | Bir şey sunarken, içeri davet ederken, elden ele verirken. |
| Iltimos qilaman | iltiMOS kilaMAN | Rica ediyorum / yalvarıyorum | Daha güçlü ve daha resmî. |
| Bering | beRİNG | Verin (nazik) | Nazik -ing fiil eki isteği zaten yumuşatır: Suv bering. |
| Iltimos, yordam bering | iltiMOS, yorDAM beRİNG | Lütfen bana yardım edin | Iltimos ve nazik bering fiili, “verin”. |
| Iltimos, sekinroq gapiring | iltiMOS, sekinROK gapiRİNG | Lütfen daha yavaş konuşun | Sekin “yavaş” demektir; -roq onu “daha yavaş” yapar. |
| Bir daqiqa kuting, iltimos | bir dakiKA kuTİNG, iltiMOS | Lütfen bir dakika bekleyin | Daqiqa “dakika” demektir. |
Okunuş sütunu Türkçe yazımla yaklaşık okunuştur; büyük harfli hece vurguludur ve Özbekçede vurgu genellikle son hecededir. Üç ses Türkçede yoktur: x, “h” diye yazdık ama gırtlaktan çıkan hırıltılı bir sestir (Arapça خ gibi); q, “k” diye yazdık ama daha geriden, gırtlağa yakın söylenir; gʻ, “ğ” diye yazdık ama duyulur, gırtlaktan gelen bir sestir. Oʻ harfini “ö” diye yazdık; aslında ö ile o arası kapalı bir sestir. Düz o ise yuvarlak ve açıktır, a gibi okunmaz.
Kelimesi kelimesine anlamı
Iltimos “rica” demektir. Marhamat ise “iyilik, lütuf” anlamına gelir.
Gerçek bir konuşmada
- Siz: Bitta choy, iltimos.
Bir çay, lütfen. - Garson: Marhamat.
Buyurun. - Siz: Rahmat.
Teşekkürler. - Siz: Hisob, iltimos.
Hesap, lütfen. - Garson: Hozir olib kelaman.
Hemen getiriyorum.
Bilmekte fayda var
- Türkçe de aslında bunu ayırır: rica ederken “lütfen”, bir şey sunarken “buyurun” dersiniz. Özbekçe de aynı şekilde ayırır: iltimos rica eder, marhamat sunar.
- Nazik bir fiil eki, “lütfen”in işinin çoğunu zaten yapar: kuting (lütfen bekleyin), keling (lütfen gelin), oʻtiring (lütfen oturun).
- Marhamat aynı zamanda teşekküre verilen bir cevaptır, kapıyı tutarken de söylenir.
- Iltimos bir ricayı açabilir ya da kapatabilir; nazik -ing'li fiil her iki durumda da kalır: Iltimos, sekinroq gapiring ya da Bir daqiqa kuting, iltimos.
Sık yapılan hatalar
- Bir şeyi birine uzatırken iltimos demek. Bu durumda marhamat kullanılır.
- Nazik eki düşürüp bir yetişkine bering yerine ber demek: bu, ricayı emre çevirir.
Bu ifade, ücretsiz konuşma kılavuzundaki Özbekçe teşekkür ederim (rahmat), lütfen ve özür: okunuşuyla sayfasında, arkasındaki dil bilgisiyle birlikte yer alıyor.