Söylemenin yolları
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı | Ne zaman |
|---|---|---|---|
| Qayerdasiz? | kayerdaSİZ | Neredesiniz? | Nazik; varsayılan söyleyiş. |
| Qayerdasan? | kayerdaSAN | Neredesin? | Samimi; arkadaşa ya da çocuğa. |
| Hozir qayerdasiz? | hoZİR kayerdaSİZ | Şu an neredesiniz? | Hozir “şimdi” demektir; telefon görüşmesinde doğaldır. |
| Uydamisiz? | uydamiSİZ | Evde misiniz? | Yer + -da + -mi + -siz: Türkçedeki “ev-de mi-siniz” ile aynı sıra. |
| Ishdamisiz? | işdamiSİZ | İşte misiniz? | Aynı kalıp, ish “iş” ile. |
Okunuş sütunu Türkçe yazımla yaklaşık okunuştur; büyük harfli hece vurguludur ve Özbekçede vurgu genellikle son hecededir. Üç ses Türkçede yoktur: x, “h” diye yazdık ama gırtlaktan çıkan hırıltılı bir sestir (Arapça خ gibi); q, “k” diye yazdık ama daha geriden, gırtlağa yakın söylenir; gʻ, “ğ” diye yazdık ama duyulur, gırtlaktan gelen bir sestir. Oʻ harfini “ö” diye yazdık; aslında ö ile o arası kapalı bir sestir. Düz o ise yuvarlak ve açıktır, a gibi okunmaz.
Kelimesi kelimesine anlamı
Nere-de-siniz? Qayer “hangi yer”, -da “-de/-da”, -siz “siz”: Türkçedeki nere-de-siniz ile aynı üç parça.
Karşılık olarak ne denir
Uydaman (uydaMAN): “Evdeyim”. Ya da Yoʻldaman, “yoldayım”, ve Ishdaman, “işteyim”.
Gerçek bir konuşmada
- Arkadaş: Salom! Qayerdasiz? Kafe oldida kutyapman.
Selam! Neredesiniz? Kafenin önünde bekliyorum. - Siz: Yoʻldaman, besh daqiqada yetib boraman.
Yoldayım, beş dakikada gelirim. - Arkadaş: Xoʻp, shoshmang. Choy buyurtma qilib qoʻyaman.
Tamam, acele etmeyin. Çay söylerim. - Siz: Rahmat, hozir yetib boraman.
Teşekkürler, hemen geliyorum.
Bilmekte fayda var
- Qayerdasiz?, qayer (hangi yer) + -da (-de) + -siz (siz) ile kurulur. Cevaplar aynı -da'yı -man ile kullanır: Uyda-man (evdeyim), Toshkentda-man (Taşkent'teyim). Türkçedeki ev-de-yim ile aynı mantık; yalnız Özbekçe ek hep -da'dır.
- “Ben … kökenliyim” maddesindeki Qayerdansiz? (“nerelisiniz?”) ile karşılaştırın: -dan “-den”, -da “-de”. Tek bir harf “neredesiniz”i “nerelisiniz”den ayırır.
- Yoʻldaman, yoʻl (yol) + -da + -man: “yoldayım”, yolda olduğunuzu söylemenin standart yoludur.
Sık yapılan hatalar
- Qayerdasiz? (neredesiniz) ile Qayerdansiz? (nerelisiniz) karıştırmak.
- Yaşça büyük biriyle ya da iş arkadaşıyla Qayerdasan? kullanmak. -siz biçimini kullanın.
Bu ifade, ücretsiz konuşma kılavuzundaki Taksi ve yol tarifi için Özbekçe ifadeler sayfasında, arkasındaki dil bilgisiyle birlikte yer alıyor.