Özbekçede altı şahıs zamiri vardır ve hiçbirinde cinsiyet yoktur: u “o” demektir ve Türkçedeki o gibi erkek, kadın ve nesne için aynıdır. Bu sayfadaki dil bilgisi fikri de Türkçeden tanıdık: zamiri çoğu zaman hiç söylemezsiniz, çünkü fiilin eki kimin yaptığını zaten gösterir. Gerisi eklerdir: “kitabım” ayrı bir kelime değil, kitobim‘dir.
Altı zamir
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| men | MEN | ben |
| sen | SEN | sen (samimi: yakın arkadaşlar, çocuklar) |
| u | U | o |
| biz | BİZ | biz |
| siz | SİZ | siz (nazik; yakından tanımadığınız yetişkinlerle varsayılan) |
| ular | uLAR | onlar |
| sizlar | sizLAR | sizler (çoğul; birden fazla kişi) |
| mening | meNİNG | benim |
| sening | seNİNG | senin |
| uning | uNİNG | onun |
| bizning | bizNİNG | bizim |
| sizning | sizNİNG | sizin (nazik) |
| ularning | ularNİNG | onların |
İyelik ekleri
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| kitobim | kitoBİM | kitabım |
| kitobing | kitoBİNG | kitabın (samimi) |
| kitobi | kitoBİ | kitabı (onun kitabı) |
| kitobimiz | kitobiMİZ | kitabımız |
| kitobingiz | kitobinGİZ | kitabınız (nazik) |
| kitoblari | kitoblaRİ | kitapları (onların kitabı, kitapları) |
| mening kitobim | meNİNG kitoBİM | benim kitabım (zamirle, vurgu için) |
| uning kitobi | uNİNG kitoBİ | onun kitabı |
Bu, şu ve hâl biçimleri
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| bu | BU | bu |
| shu | ŞU | şu, bu (tam bu olan) |
| u | U | o |
| bular | buLAR | bunlar |
| menga | menGA | bana |
| meni | meNİ | beni (nesne: “beni görüyor”) |
| mendan | menDAN | benden |
| menda | menDA | bende (“bende var”: Menda bor) |
Zamirler nasıl işler
- Cinsiyet yok. U, erkek ve kadın için aynıdır; uning kitobi “onun kitabı”dır, kimin olduğunu bağlam söyler. Türkçedeki gibi.
- Zamir çoğu zaman düşer. Boraman zaten “gideceğim”, Ishlayman “çalışıyorum” demektir; Türkçedeki Gidiyorum gibi. Men‘i zıtlık ya da vurgu için söyleyin: Men boraman. (Ben gideceğim, başkası değil.)
- Siz nazik biçimdir ve tek kişi için de olur. Türkçedeki gibi siz hem nazik tek kişiyi hem çoğulu karşılar; Özbekçede çoğul için ayrıca sizlar da vardır (sizler gibi). Yaşça büyük ya da yeni tanıdığınız herkese siz, yalnız yakın arkadaşa, yaşıt aile üyesine ve çocuğa sen deyin.
- Ekler öbür zamirlerde de aynı yürür. Senga, seni, sendan, senda, menga, meni, mendan, menda‘yı izler. U‘ya n eklenir: unga, uni, undan, unda; Türkçedeki ona, onu, ondan, onda gibi. Bir fark: Türkçede -ım/-im/-um/-üm diye uyum yapar, Özbekçede ek tek biçimdedir (-im, -ing, -imiz, -ingiz).
Kısa bir konuşma
A: Kechirasiz, bu sizning kitobingizmi?
Affedersiniz, bu sizin kitabınız mı?
B: Yoʻq, bu mening kitobim emas. Bu uning kitobi.
Hayır, bu benim kitabım değil. Bu onun kitabı.
A: Rahmat. Biz shu yerda ishlaymiz. Siz ham shu yerda ishlaysizmi?
Teşekkürler. Biz burada çalışıyoruz. Siz de burada mı çalışıyorsunuz?
B: Ha, men ham shu yerda ishlayman.
Evet, ben de burada çalışıyorum.
Bu eklerin geldiği aile kelimeleri için Özbekçe aile kelimeleri sayfasına bakın. Siz ile kurulan selamlar için selamlaşma sayfasına.
Uzbekcha, Özbekçe öğrenmek için bir uygulama: dersler İngilizce, her kelimede ses var. Android’de yayında, iPhone sürümü yakında. Uygulamayı alın.
