Hayvan kelimeleri, bir Özbekçe öğrenicisinin ilk karşılaştığı kelimeler arasındadır, çünkü çocuklar önce bunları kullanır ve cümleler kısadır: Bu nima? Bu mushuk. Bu sayfa onları evcil hayvanlar, çiftlik hayvanları ve yabani hayvanlar olarak gruplar; çoğul eki -lar‘ı ve sayıdan sonra onu kullanmama kuralını öğretir. Türkçe konuşan için bu liste şaşırtıcı derecede tanıdık: qush kuş, baliq balık, tovuq tavuk, eshak eşek, ayiq ayı, tulki tilki, ilon yılan, qoʻy ise koyun demektir.
Daha fazla ilk kelime için çocuklar için ilk Özbekçe kelimeler, Özbekçe renkler ve Özbekçe sayılar 1’den 10’a sayfalarına bakın. “Bu ne?” sormak için Özbekçe bu ne nasıl denir sayfasına göz atın.
Evcil ve çiftlik hayvanları
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| mushuk | muŞUK | kedi |
| it | İT | köpek (kuchuk köpek yavrusu ya da küçük köpektir) |
| qush | KUŞ | kuş |
| baliq | baLIK | balık |
| quyon | kuYON | tavşan |
| ot | OT | at (ot aynı zamanda “ad” demektir) |
| sigir | siGİR | inek |
| qoʻy | KÖY | koyun |
| echki | eçKİ | keçi |
| tovuq | toVUK | tavuk |
| xoʻroz | höROZ | horoz |
| eshak | eŞAK | eşek |
| tuya | tuYA | deve |
Yabani hayvanlar ve genel kelimeler
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| hayvon | hayVON | hayvan |
| uy hayvoni | UY hayvoNİ | evcil hayvan (kelimesi kelimesine “ev hayvanı”) |
| sichqon | siçKON | fare |
| ayiq | aYIK | ayı |
| boʻri | böRİ | kurt |
| tulki | tulKİ | tilki |
| sher | ŞER | aslan |
| fil | FİL | fil |
| maymun | mayMUN | maymun |
| ilon | iLON | yılan |
Çocuklar ve yeni başlayanlar için cümleler
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| Bu nima? | BU niMA | Bu ne? |
| Bu mushuk. | BU muŞUK | Bu bir kedi. |
| Bu qanday hayvon? | BU kanDAY hayVON | Bu ne tür bir hayvan? |
| Bu katta it. | BU katTA İT | Bu büyük bir köpek. |
| Fil katta, sichqon kichik. | FİL katTA, siçKON kiÇİK | Fil büyük, fare küçük. |
| Uyda mushuk bor. | uyDA muŞUK BOR | Evde kedi var. |
| Ikkita mushuk bor. | ikkiTA muŞUK BOR | İki kedi var. |
| Mushuklar uxlayapti. | muşukLAR uhlayapTİ | Kediler uyuyor. |
| Menga mushuk yoqadi. | menGA muŞUK yokaDİ | Kedileri severim. |
| Men ilondan qoʻrqaman. | MEN ilonDAN körkaMAN | Yılandan korkarım. |
Çoğul -lar ve sayıdan sonra -lar olmaması
- -lar çoğul yapar: mushuk → mushuklar (kediler), qush → qushlar (kuşlar), tovuq → tovuqlar (tavuklar), ayiq → ayiqlar (ayılar). Bu mushuklar “bunlar kediler” demektir. Türkçedeki -lar/-ler gibidir, ama Özbekçe ünlü uyumunu büyük ölçüde kaybetmiştir: ek hep -lar‘dır; Türkçede tilkiler dersiniz, Özbekçede tulkilar.
- Sayıdan sonra isim tekil kalır, tıpkı Türkçedeki üç kedi gibi; günlük konuşmada sayı -ta alır, Türkçedeki iki tane gibi: bitta mushuk (bir kedi), ikkita qush (iki kuş), uchta baliq (üç balık), beshta tovuq (beş tavuk). -ta olmadan ikki qush da doğrudur. Ikkita mushuklar yanlış, ikkita mushuk doğrudur.
- Bu + isim‘de “dir/dır” kelimesi yoktur: Bu it “bu bir köpek”tir. Sormak için nima (ne) kullanın: Bu nima?
- Bir kişi için nima değil kim (kim) sorun: Bu kim?
- Türkçe konuşanın dikkat edeceği üç nokta: ot Özbekçede at demektir, Türkçedeki ot (bitki) ile karıştırmayın; it köpek demektir ve Özbekçede tamamen sıradan bir kelimedir, oysa Türkçede it eski dilde köpek anlamına gelir ve bugün çoğunlukla hakaret olarak duyulur; kuchuk Türkçedeki küçük gibi görünür ama köpek yavrusu demektir, “küçük” Özbekçede kichik‘tir.
Kısa bir konuşma
A: Kechirasiz, bu nima?
Affedersiniz, bu ne?
B: Bu tuya.
Bu deve.
A: Tuya! Bu-chi?
Deve! Peki bu?
B: Bu maymun. Ikkita maymun bor.
Bu maymun. İki maymun var.
A: Menga maymunlar yoqadi. Sizga-chi?
Maymunları severim. Ya siz?
B: Menga fil yoqadi. Fil katta!
Ben fili severim. Fil büyük!
Uzbekcha, Özbekçe öğrenmek için bir uygulama: dersler İngilizce, her kelimede ses var. Android’de yayında, iPhone sürümü yakında. Uygulamayı alın.
