Özbekçe bir doğum günü dileği iki parçadan oluşur: tebrik ve kişinin sağlığı, mutluluğu, uzun ömrü ya da başarısı için bir dilek. Bu sayfa ikisini de verir; kapıda söylenen kısa sözlerden bir karta yazılacak birkaç satıra kadar. Dil bilgisi olarak tek fikir var: -ingiz bilan tabriklayman (“…ınızla tebrik ederim”) kalıbı ile boʻlsin ve tilayman dilek fiilleri. Türkçe konuşan için ikisi de tanıdık: boʻlsin Türkçedeki olsun gibi bir dilek kipidir, tilayman dilerim demektir ve tugʻilgan (doğan), Türkçedeki doğ- ile aynı kökten gelir.
Tek bir ifade mi arıyorsunuz? Özbekçe doğum günü kutlu olsun nasıl denir, Özbekçe tebrikler nasıl denir ve Özbekçe bol şanslar nasıl denir sayfalarının her birinin kendi sayfası var. Daha fazla dilek için Özbekçe dualar ve iyi dilekler, iş arkadaşlarını tebrik etme ve düğünler ve bayramlar sayfalarına bakın.
Söylenecek kısa dilekler
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| Tugʻilgan kuningiz bilan! | tuğılGAN kuninGİZ biLAN | Doğum gününüz kutlu olsun! (nazik) |
| Tugʻilgan kuning bilan! | tuğılGAN kuNİNG biLAN | Doğum günün kutlu olsun! (arkadaşlar, çocuklar, küçükler) |
| Tugʻilgan kuningiz muborak! | tuğılGAN kuninGİZ muboRAK | Doğum gününüz mübarek olsun! (kelimesi kelimesine “doğum gününüz mübarek”) |
| Tabriklayman! | tabriklayMAN | Tebrikler! (tebrik ederim) |
| Uzoq umr koʻring! | uZOK UMR köRİNG | Uzun yaşayın! (kelimesi kelimesine “uzun ömür görün”) |
| Umringiz uzoq boʻlsin! | umrinGİZ uZOK bölSİN | Ömrünüz uzun olsun! |
| Sogʻ boʻling! | SOĞ böLİNG | Sağlıklı olun! |
| Baxtli boʻling! | bahtLİ böLİNG | Mutlu olun! |
| Omad! | oMAD | İyi şanslar! |
Kart ya da mesaj için daha uzun dilekler
Çoğu tilayman (dilerim) ile biter, çoğunlukla Sizga (size) sözünden sonra; son ikisi boʻlsin ve oshsin (olsun, gerçekleşsin) kullanır.
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| Tugʻilgan kuningiz bilan tabriklayman! | tuğılGAN kuninGİZ biLAN tabriklayMAN | Doğum gününüzü tebrik ederim! |
| Sizga sogʻliq tilayman. | sizGA soğLIK tilayMAN | Size sağlık diliyorum. |
| Sizga baxt tilayman. | sizGA BAHT tilayMAN | Size mutluluk diliyorum. |
| Sizga uzoq umr tilayman. | sizGA uZOK UMR tilayMAN | Size uzun ömür diliyorum. |
| Sizga omad tilayman. | sizGA oMAD tilayMAN | Size şans diliyorum. |
| Ishlaringizda muvaffaqiyatlar tilayman. | işlaringizDA muvaffakıyatLAR tilayMAN | İşlerinizde başarılar diliyorum. |
| Hayotingiz baxtli boʻlsin. | hayotinGİZ bahtLİ bölSİN | Hayatınız mutlu olsun. |
| Orzularingiz amalga oshsin! | orzularinGİZ amalGA oşSİN | Hayalleriniz gerçek olsun! |
Kişiye göre dilekler ve cevaplar
Özbekçede anne babaya ve büyüklere de siz denir: Oyijon’a bile kuningiz dersiniz. Aşağıdaki Türkçe karşılıklarda anne baba için doğal olan sen kullanıldı.
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| Oyijon, tugʻilgan kuningiz bilan! Umringiz uzoq boʻlsin. | oyiCON, tuğılGAN kuninGİZ biLAN umrinGİZ uZOK bölSİN | Anneciğim, doğum günün kutlu olsun! Ömrün uzun olsun. |
| Dadajon, sizga sogʻliq va baxt tilayman. | dadaCON, sizGA soğLIK va BAHT tilayMAN | Babacığım, sana sağlık ve mutluluk diliyorum. |
| Buvijon, tugʻilgan kuningiz bilan! Sogʻ boʻling. | buviCON, tuğılGAN kuninGİZ biLAN SOĞ böLİNG | Büyükannecim, doğum günün kutlu olsun! Sağlıklı ol. |
| Opajon, tugʻilgan kuningiz bilan! Baxtli boʻling. | opaCON, tuğılGAN kuninGİZ biLAN bahtLİ böLİNG | Ablacığım, doğum günün kutlu olsun! Mutlu ol. |
| Doʻstim, tugʻilgan kuning bilan! Baxtli boʻl! | dösTİM, tuğılGAN kuNİNG biLAN bahtLİ BÖL | Dostum, doğum günün kutlu olsun! Mutlu ol! |
| Anvar aka, tugʻilgan kuningiz bilan! Sizga muvaffaqiyatlar tilayman. | anVAR aKA, tuğılGAN kuninGİZ biLAN sizGA muvaffakıyatLAR tilayMAN | Doğum gününüz kutlu olsun, Anvar abi! Size başarılar diliyorum. (bir iş arkadaşı) |
| Tugʻilgan kuning bilan, jonim! Sogʻ boʻl, baxtli boʻl. | tuğılGAN kuNİNG biLAN, coNİM SOĞ BÖL, bahtLİ BÖL | Doğum günün kutlu olsun, canım! Sağlıklı ol, mutlu ol. (bir çocuk) |
| Rahmat! / Katta rahmat! | rahMAT / katTA rahMAT | Teşekkürler! / Çok teşekkürler! |
| Rahmat, aytganingiz kelsin. | rahMAT, aytganinGİZ kelSİN | Teşekkürler, dediğiniz çıksın. |
| Sizga ham! | sizGA HAM | Size de! |
| Omin. | oMİN | Amin. (“Ömrünüz uzun olsun” gibi bir dilekten sonra) |
Dilekleri kuran kalıplar
- Tugʻilgan kuningiz bilan tabriklayman. Olay + -ingiz (sizin) + bilan (ile) + tabriklayman (tebrik ederim). Aynı kalıp başka günlerde de işler: Yangi yilingiz bilan tabriklayman (mutlu yıllar). Konuşmada son kelime çoğu zaman düşer: Tugʻilgan kuningiz bilan! Kelimesi kelimesine “doğan gününüzle”dir; Türkçedeki doğum gününüz kutlu olsun ile aynı işi görür.
- -ingiz ya da -ing. -ingiz, siz dediğiniz kişi için “-ınız”dır (büyükler, iş arkadaşları, iyi tanımadığınız herkes); -ing sen dediğiniz kişi için “-ın”dır (arkadaşlar, çocuklar, küçükler): kuningiz ya da kuning. Ünlüden sonra -ngiz ya da -ng olur: oilangiz (aileniz). Türkçedeki sen/siz ayrımı burada da var, ama Türkçedeki -ınız, -iniz, -unuz, -ünüz gibi dört biçim yok: Özbekçe ünlü uyumunu büyük ölçüde kaybetmiştir ve ek hep aynıdır (kuningiz, umringiz, hayotingiz).
- boʻlsin ya da boʻling. boʻlsin “olsun” demektir ve bir şey için kullanılır: Umringiz uzoq boʻlsin (ömrünüz uzun olsun). boʻling, kişiye yapılan nazik ricadır: Baxtli boʻling (mutlu olun). Arkadaşa ya da çocuğa boʻl denir: Baxtli boʻl. Türkçedeki olsun / olun / ol ayrımı gibi. Sogʻ boʻling Türkçedeki sağ olun ile aynı kelimelerdir; Türkçede o teşekkür için kalıplaştı, Özbekçede ilk anlamıyla “sağlıklı olun” dileğidir.
- Sizga … tilayman. Sizga (size) + dilek + tilayman (dilerim): Sizga sogʻliq tilayman. Ortadaki kelimeyi değiştirin: baxt, omad, uzoq umr. tilamoq Türkçedeki dilemek ile aynı kökten gelir.
Kısa bir konuşma
A: Assalomu alaykum, Dilnoza opa. Tugʻilgan kuningiz bilan!
Merhaba, Dilnoza abla. Doğum gününüz kutlu olsun!
B: Katta rahmat!
Çok teşekkür ederim!
A: Sizga sogʻliq, baxt va omad tilayman.
Size sağlık, mutluluk ve şans diliyorum.
B: Rahmat, aytganingiz kelsin. Sizga ham omad!
Teşekkürler, dediğiniz çıksın. Size de iyi şanslar!
A: Umringiz uzoq boʻlsin.
Ömrünüz uzun olsun.
B: Omin. Rahmat!
Amin. Teşekkürler!
Uzbekcha, Özbekçe öğrenmek için bir uygulama: dersler İngilizce, her kelimede ses var. Android’de yayında, iPhone sürümü yakında. Uygulamayı alın.
