Söylemenin yolları
| Özbekçe | Türkçe okunuşu | Anlamı | Ne zaman |
|---|---|---|---|
| Bilmayman | bilmayMAN | Bilmiyorum | Nötr ve nazik; standart cevap. |
| Bilmadim | bilmaDİM | Bilmiyorum | Konuşmada çok yaygın ve biraz daha yumuşak; biçimce geçmiş zaman, “bilmedim”. |
| Aniq bilmayman | aNİK bilmayMAN | Tam bilmiyorum | Daha yumuşak; bir şey biliyor olabilirsiniz ama emin değilsiniz. |
| Kechirasiz, bilmayman | keçiraSİZ, bilmayMAN | Affedersiniz, bilmiyorum | Nazik; size bir şey soran yabancıya. |
| Menga ma’lum emas | menGA maLUM eMAS | Bilgim yok (resmî) | Resmî ve yazı dili; konuşmada kasıntı durur. |
Okunuş sütunu Türkçe yazımla yaklaşık okunuştur; büyük harfli hece vurguludur ve Özbekçede vurgu genellikle son hecededir. Üç ses Türkçede yoktur: x, “h” diye yazdık ama gırtlaktan çıkan hırıltılı bir sestir (Arapça خ gibi); q, “k” diye yazdık ama daha geriden, gırtlağa yakın söylenir; gʻ, “ğ” diye yazdık ama duyulur, gırtlaktan gelen bir sestir. Oʻ harfini “ö” diye yazdık; aslında ö ile o arası kapalı bir sestir. Düz o ise yuvarlak ve açıktır, a gibi okunmaz.
Kelimesi kelimesine anlamı
Kelimesi kelimesine “bil-me-yim”: bil- Türkçedeki bil- ile aynı kök, -ma- olumsuzluk, -man “ben”.
Gerçek bir konuşmada
- İş arkadaşı: Yigʻilish soat nechada boshlanadi?
Toplantı saat kaçta başlıyor? - Siz: Aniq bilmayman. Soat oʻnda boʻlsa kerak.
Tam bilmiyorum. Herhalde ona. - İş arkadaşı: Menejerdan soʻrab koʻraylikmi?
Müdüre sorup bakalım mı? - Siz: Xoʻp, soʻrab koʻraylik.
Tamam, soralım.
Bilmekte fayda var
- Ortadaki -ma- olumsuzluktur: bil-ma-yman, bil-ma-dim; Türkçedeki bil-me-dim ile aynı mantık, yalnız Özbekçe ünlü uyumunu büyük ölçüde kaybetmiştir, ek her zaman -ma-dır. Bilmadim biçimce geçmiştir ama “bilmiyorum” anlamına gelir; tıpkı tushunmadim'in “anlamıyorum” demesi gibi.
- -man eki zaten “ben” dediği için Men'i atabilirsiniz; Türkçedeki kişi ekleri gibi.
- Bilmayman bir dili ya da beceriyi bilmeyi de kapsar: Oʻzbekchani yaxshi bilmayman, “Özbekçeyi iyi bilmiyorum”.
Sık yapılan hatalar
- “Bilmiyorum” için Yoʻq bilaman demek. Fiiller yoʻq ile değil, -ma- ile olumsuz yapılır.
- Bir yabancının sorusuna çıplak Bilmayman ile cevap vermek. Nazik görünmek için önce Kechirasiz ekleyin.
Bu ifade, ücretsiz konuşma kılavuzundaki Özbekçe kendinizi tanıtmak sayfasında, arkasındaki dil bilgisiyle birlikte yer alıyor.